مىساختند تا بوى آن مايهء رنج ساكنان خانه نباشد . چاهى كه فضولات و آب‌هاى مستراح در آن ريخته مىشد در بيرون خانه و توى كوچه در پاى ديوار جنب مستراح حفر مىشد . چون تپّه‌هاى بيرجند آبكش ندارد ناگزير بودند هرچند وقت يك‌بار چاه را تخليه كنند . براى اين كار ابتدا چند كشاورز مقدارى خاك از زمين‌هاى زراعتى خود را بر پشت الاغ مىآوردند و در پاى ديوار مستراح مىريختند و در وسط آن جويه‌اى ايجاد مىكردند ، پس از آن در يك نيمه شب يك يا دو كنّاس ( خلا پاك ك [ ن ] xalapak ko [ n ] ) سر چاه را باز مىكردند و با دلو محتواى چاه را بالا مىكشيدند و به آن جويه مىريختند ؛ چاه كه خالى مىشد كشاورزان مىآمدند و اين فضولات را به وسيلهء بيل با خاك‌ها مخلوط مىكردند و به‌هم مىزدند و در درون « گاله » ( گواله gavale ) بر پشت الاغ‌ها به كشمان مىبردند و در زمين‌هاى زراعتى به عنوان كود از آن‌ها سود مىبردند و آن را از همهء انواع كودها بهتر مىدانستند . ساختن حمام در خانه‌هاى آن روز بيرجند به علّت كمى آب معمول نبود ، جز به‌ندرت آن هم در خانه‌هاى اعيانى و باغ منزل‌هاى جنوب نهر قصبه كه شمار آنان بسيار كم بود . مصالح ساختمانى معمولا خشت خام و گل و ندرتا آجر و گچ بود . استفاده از آجر به‌ويژه از انواع كوچك و زينتى آن‌كه نقش‌هايى برجسته داشت . براى روكار ديوارهاى درونى خانه‌هاى اعيانى معمول بود و از نوع معمولى آن براى لبهء ديوارهاى حياط استفاده مىكردند . شكل و اندازهء آجرهاى بيرجند مربع و بيست و پنج در بيست و پنج سانتىمتر بود ؛ نوعى آجر بزرگ - درست دو برابر آجر معمولى - بود به شكل مستطيل كه به آن « خشت گبرى » مىگفتند و از آن براى فرش كردن حياط و راهروها و دهليزها استفاده مىنمودند . به آجر « خشت پخته » ( در برابر خشت خام ) مىگفتند ؛ در موقع نياز هر آجر را به دو قسمت مساوى تقسيم مىكردند كه هر قسمت را يك « نيمه » مىخواندند ؛ نيمه نيز به دو قسمت برابر ممكن بود تقسيم شود ، در اين صورت هر قسمت را يك « پرچه parce » ( پارچه ) مىناميدند . اگر به دو قسمت نابرابر تقسيم مىشد قسمت بزرگتر را « زوّ zow » و قسمت كوچكتر را « كلو Kollu » مىگفتند . سقف و پوشش اتاق‌ها معمولا گنبدى بود مگر اتاق‌هاى بزرگ كه سقف آن را « ضربى » مىزدند يا « تيرپوش » مىكردند . انواع سقف‌ها عبارت بودند از : 1 - گنبدى و چهارترك : از اين نوع سقف معمولا براى اتاق‌هاى چهارگوش مربع استفاده مىكردند . اين سقف بر روى چهار پايهء اصلى ساخته مىشد . 2 - ضربى : از اين نوع سقف كه به آن « تزرى » هم مىگفتند معمولا براى اتاق‌هاى مستطيل شكل استفاده مىشد و سقف را به‌گونه‌اى منحنى با خشت بر روى دو ديوار طول اتاق مىساختند يا « مىزدند » .